Een octrooi (in het Engels: patent) kan misschien het beste worden omschreven als een contract tussen een eigenaar (houder) van het octrooi en de samenleving. Het contract houdt in dat de eigenaar door middel van publicatie van het octrooi de uitvinding openbaart en zodanig beschrijft dat de samenleving hiervan kennis kan nemen en de uitvinding na kan maken, maar dat voor de periode dat het octrooi geldig is toestemming van de eigenaar nodig is voordat de samenleving de uitvinding (commercieel) mag toepassen.
Een octrooi is dus primair een juridisch document, dat voornamelijk dient om in juridische zin voordeel te bieden aan de eigenaar, om de daarin beschreven uitvinding lonend te maken. Een goede leesbaarheid van het octrooi en de daarin beschreven uitvinding is daarbij van ondergeschikt belang.
De conclusies van een octrooi
Wat de uitvinding precies is wordt gedefinieerd in de conclusies (in het Engels: claims) van het octrooi. Vaak zijn er meerdere conclusies, waaronder één of enkele onafhankelijke conclusies. Dat zijn conclusies die niet terugverwijzen naar eerdere conclusies en dus helemaal op zichzelf staan. In een onafhankelijke conclusie is de uitvinding zo ruim mogelijk oftewel met zo min mogelijk detail beschreven. In de afhankelijke conclusies wordt daar dan detail aan toegevoegd. Naast de conclusies bevat een octrooi meestal een beschrijving, en vaak ook één of meer figuren.
De octrooiaanvraag
Niet elke octrooiaanvraag leidt tot een octrooi. Er kunnen allerlei redenen zijn waarom bij een octrooiaanvraag (nog) geen verleend octrooi hoort.
Levensduur van een octrooi
Een octrooi is in Nederland geldig tot maximaal 20 jaar na de dag van indiening. De dag van indiening is te vinden op de voorpagina van het octrooi. Let op dat een octrooi vaak meerdere data vermeldt, zoals de prioriteitsdatum, de verleningsdatum en de indieningsdatum. De 20 jaar wordt gerekend vanaf de indieningsdatum. Een octrooi is enkel geldig na verlening, en er moeten elk jaar instandhoudingstaksen voor betaald worden. Gebeurt dat niet of niet op tijd, dan vervalt het octrooi en is het permanent niet meer geldig.
Rechten te ontlenen aan een octrooi
Een octrooi geeft de eigenaar ervan een exclusief recht om datgene wat met het octrooi beschermd is te produceren, verkopen, voor verkoop aan te bieden en/of in opslag te houden. Dit recht ziet dus op uitsluiting van anderen om dergelijke handelingen te doen. Let op dat dit recht niet betekent dat de eigenaar zelf ten alle tijden deze handelingen mag uitvoeren. Er kan sprake zijn van omstandigheden waardoor de eigenaar ook deze handelingen niet mag uitvoeren. Het is bijvoorbeeld mogelijk dat een derde een octrooi heeft dat nodig is om de uitvinding te kunnen uitvoeren.
Een octrooi kan ook in onderpand gegeven worden, er kan een licentie voor verstrekt worden en het kan verkocht worden. Doorvoer van een geoctrooieerd product kan niet tegengehouden worden met een octrooi. Hoewel een octrooi een exclusief recht geeft, bestaat er geen octrooipolitie. Het is aan de eigenaar zelf om diens exclusieve recht te bewaken.
Nationaal recht
Een octrooi is in principe een nationaal recht en enkel geldig in het land waarvoor het uitgegeven is. In Nederland kennen we het Nederlandse octrooi, maar we moeten ook rekening houden met Unitaire octrooien die o.a. in Nederland geldig zijn en Europese octrooien die in Nederland gevalideerd kunnen zijn.
Met een Nederlands octrooi kan niet opgetreden worden tegen productie en verkoop van hetzelfde product in bij voorbeeld China. Maar verkoop in Nederland van een in China geproduceerd product kan wél tegengehouden worden als het product valt onder de beschermingsomvang van het Nederlandse octrooi.
Wil je een octrooi verkrijgen in meerdere landen, dan dient in al die landen een octrooiaanvraag ingediend te worden. Gelukkig hoeft dat niet allemaal op dag één, want er zijn internationale samenwerkingsverbanden die dat proces vereenvoudigen.